Өндгөвчний уйланхай (ovarian cyst) нь өндгөвчний дотор эсвэл гадаргуу дээр үүсдэг шингэнээр дүүрсэн уутанцар бүтэц юм. Энэ нь эмэгтэйчүүдийн дунд маш түгээмэл тохиолддог эмгэг бөгөөд олон тохиолдолд сарын тэмдгийн мөчлөгийн явцад байгалийн жамаар үүсдэг. “Функциональ уйланхай” (functional ovarian cyst) нь хамгийн түгээмэл төрөл бөгөөд ихэвчлэн хэдэн долоо хоног эсвэл саруудын дараа өөрөө арилдаг.
Гэсэн хэдий ч бүх уйланхай өөрөө арилдаггүй. Хэрэв уйланхайн дотор хатуу бүтэцтэй хэсэг байвал, ханын зузаан нэмэгдсэн бол, эсвэл богино хугацаанд хурдан томорвол энэ нь эмгэг төрлийн уйланхай байж болох бөгөөд илүү нарийн шинжилгээ шаардлагатай. Цэвэршилтийн дараах эмэгтэйчүүдэд илэрсэн уйланхайг онцгой анхааралтай үнэлэх хэрэгтэй, учир нь функциональ уйланхай энэ насанд ховор тохиолддог.
Олон уйланхай ямар ч шинж тэмдэггүйгээр илэрдэг бөгөөд ихэвчлэн хэт авиан шинжилгээ эсвэл урьдчилан сэргийлэх үзлэгээр санамсаргүй илэрдэг. Гэхдээ уйланхайн төрөл, хэмжээ зэргээс хамааран дараах шинж тэмдгүүд илэрч болно:
- Хэвлийн доод хэсэгт өвдөх
- Сарын тэмдгийн мөчлөг алдагдах
- Бэлгийн харьцааны үед өвдөх
- Хэвлийн хөндийд даралт, дүүрэх мэдрэмж
- Бие засах үед тавгүй мэдрэмж
- Гэнэт хүчтэй өвдөлт (өндгөвчний эргэлт — ovarian torsion байж болзошгүй)
Өндгөвчний эргэлт нь өндгөвч өөрийн судасны эргэн тойронд эргэж, цусны урсгал тасалдах яаралтай тусламж шаардсан нөхцөл юм.
🟦 Өндгөвчний уйланхайн төрлүүд
■ Функциональ уйланхай (Functional ovarian cyst)
Овуляцийн үед байгалийн жамаар үүсдэг хамгийн түгээмэл төрөл.
■ Дермоид уйланхай (Dermoid cyst)
Төрөлхийн уйланхай бөгөөд өөх, үс, яс зэрэг эд агуулдаг. Залуу эмэгтэйчүүдэд элбэг.
■ Эндометриом (Endometrioma)
Эндометриозоос үүсдэг, “шоколадан уйланхай” гэж нэрлэгддэг.
■ Цистаденом (Cystadenoma)
Сероз эсвэл салст шингэн агуулсан хавдарлаг уйланхай. Томорч, мэс засал шаарддаг.
🟦 Шинж тэмдэг
- Хэвлийн доод хэсгийн өвдөлт
- Сарын тэмдгийн мөчлөгийн алдагдал
- Бэлгийн харьцааны үед өвдөлт
- Хэвлийн дүүрэх, даралт
- Бие засах үед тавгүй байдал
- Гэнэт хүчтэй өвдөлт (эргэлт байж болзошгүй)
🟦 Солонгост оношилгоо
Солонгос улс эмэгтэйчүүдийн дүрс оношилгооны технологиор дэлхийд тэргүүлдэг бөгөөд өндгөвчний уйланхайг маш нарийн үнэлэх боломжтой.
■ Үтрээний хэт авиан (Transvaginal Ultrasound)
Үндсэн шинжилгээ бөгөөд дараах зүйлсийг үнэлнэ:
- Уйланхайн хэмжээ
- Дотор бүтэц (шингэн, хатуу хэсэг)
- Ханын зузаан
- Цусны урсгал (Doppler)
- Өндгөвчний ерөнхий хэлбэр
■ CA‑125 цусны шинжилгээ
Энэ нь өндгөвчний хавдрын маркер боловч эндометриоз болон сарын тэмдгийн үед өсч болдог.
■ MRI / CT
Уйланхайн дотоод бүтцийг нарийвчлан харахад ашиглана.
🟦 Хэзээ эмчилгээ шаардлагатай вэ?
- Уйланхай 5 см‑ээс том
- Хатуу бүтэцтэй хэсэгтэй
- Эргэлт сэжигтэй
- Цэвэршилтийн дараа илэрсэн
- Томорч буй
- Хүчтэй өвдөлт
- Үр тогтоох чадварт нөлөөлөх эрсдэлтэй
🟦 Солонгост эмчилгээний арга
■ Ажиглалт (Follow‑up)
Функциональ уйланхай ихэвчлэн өөрөө арилдаг. 1–3 сар тутам хэт авиан хийнэ.
■ Дааврын эмчилгээ
Уйланхайг шууд арилгах эм байхгүй ч дааврын эмчилгээ нь дахилтыг бууруулдаг.
■ Дурангийн мэс засал (Laparoscopic Surgery)
Дараах тохиолдолд шаардлагатай:
- Хавдрын сэжигтэй
- Том уйланхай
- Эргэлт
- Давтан үүсдэг
- Үр тогтоох чадварт нөлөөлөх
Солонгост дурангийн мэс засал маш өндөр түвшинд хөгжсөн — жижиг зүслэг, хурдан эдгэрэлт.
🟦 Эмчлэхгүй бол гарах эрсдэл
- Өндгөвчний эргэлт → үйл ажиллагаа алдагдах
- Архаг аарцгийн өвдөлт
- Үргүйдлийн эрсдэл
- Ховор тохиолдолд хорт хавдар болох
- Уйланхай хагарах → огцом өвдөлт
🌸 Өндгөвчний уйланхай эмчлэхэд зөвлөмжтэй эмнэлэг
🔗 Нарийн оношилгоо, хувь хүний онцлогт тохирсон эмчилгээ авахыг хүсвэл ChoiSang Women’s Clinic‑т хандахыг зөвлөж байна.
